Voor de boekenclub leest DataBewijst elke maand een boek dat te maken heeft met cijfers, statistieken of data. Het boek van deze maand: ‘Het bestverkochte boek ooit* (met deze titel): hoe cijfers ons leiden, verleiden en misleiden’.

Het boek is uitgegeven in 2018 en geschreven door Sanne Blauw, zij is correspondent Ontcijferen voor De Correspondent. In de eerste hoofdstukken werd benoemd dat de cijfertaal de meest gesproken taal is ter wereld. Cijfers bepalen een groot deel van hoe ons leven eruitziet, zoals: schoolcijfers, winst- en verlies, het BMI, tijd of het BBP.

Uit de vele voorbeelden die Blauw benoemde, bleek maar weer dat cijfers niet zo objectief zijn als ze lijken. Er zitten mensen achter de cijfers, waardoor zaken als politiek, geld of andere belangen meespelen in bepaalde uitkomsten van onderzoeken. Neem big data bijvoorbeeld: big data krijgt steeds meer invloed op onze samenleving. Dat er meer data zijn, heeft zo zijn voordelen (zeker voor ons als datajournalisten). Maar het is en blijft een feit: er zitten nog steeds mensen achter de algoritmes in de big data. En mensen maken ook fouten, waardoor data ook fouten kan bevatten.

Een voorbeeld van individuele interpretatie: welke drie cijfers zie jij in eerste instantie op deze foto?

Daarnaast is het bij wetenschappelijk onderzoek altijd de vraag in hoeverre er sprake is van toeval. De uitkomst van één onderzoek is niet betrouwbaar genoeg. Als je dus ergens in een nieuwsartikel leest: “Uit dit onderzoek blijkt dat …”, neem dat dan met een korreltje zout. Er moeten gelijksoortige onderzoeken worden uitgevoerd om echt tot één conclusie te komen. Verder kwamen er nog verschillende onderzoekstechnieken aan bod, zoals steekproeven en enquêtes. Als het CBS bijvoorbeeld een onderzoek presenteert over veiligheidsgevoelens – een onderzoek dat is gebaseerd op het afnemen van enquetes – dan is het dus discutabel wat de data precies voorstellen. Elk individu ervaart namelijk veiligheidsgevoel anders.

De belangrijkste boodschap van het boek? Wees kritisch op cijfers en onderzoek hoe de dataset tot stand is gekomen. Kijk altijd naar de oorsprong van de data en of er eventuele belangenverstrengeling kan zijn. Voor de rest is het belangrijk om de data altijd in context te brengen. Zorg ervoor dat de cijfers iets aan je leven kunnen toevoegen en niet je leven beïnvloeden. En dit is precies wat wij als datajournalisten doen.